تأثیر نقش پدری بر تربیت دینی فرزندان در بین خانواده‌های شهر مشهد صفحه 135

تأثیر نقش پدری بر تربیت دینی فرزندان در بین خانواده‌های شهر مشهد

حمید مسعودی ۱

محمد مظلوم خراسانی ۲

محسن نوغانی ۳

چکیده

با بروز تغییرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جوامع امروز، روابط اعضای خانواده با یکدیگر تغییر کرده که از جمله‌ی آنها رابطه بین پدر و فرزند می باشد. بنابراین پژوهش حاضر به بررسی تأثیر نقش پدری بر تربیت دینی فرزندان می‌پردازد. این پژوهش با روش پیماش و جامعه آماری کلیه خانواده‌های شهر مشهد با استفاده از پرسشنامه انجام گرفته است. لذا پژوهش به بررسی تأثیر نقش پدری در ابعاد بازی، عاطفی و پرورشی، ارائه‌دهنده خدمات، حمایتی، مراقبتی، هویت بخشی و تربیت اجتماعی و روانی بر تربیت دینی پرداخته است. ابزار پژوهش پس از طراحی اعتبارسنجی و پایایی سنجی شده و به صورت مصاحبه اجرا گردیده است.

یافته‌ها نشان می‌دهد، فرضیات پژوهش تأییدشده و نقش بازی کردن، نقش عاطفی و پرورشی، نقش ارائه‌دهنده خدمات، نقش حمایتی، نقش مراقبتی، نقش هویت‌بخشی‌جنسیتی و در نهایت نقش تربیت اجتماعی بر نقش تربیت‌دینی پدر تأثیر معنی‌داری داشته و نقش مراقبتی نیز بی‌تأثیر است. نتیجه پژوهش نشان می دهد که در خانواده های امروزی پدران با توجه به ابعاد چندگانه وظایف خود نقش مهمی را در تربیت دینی فرزندان خود دارند و این ظرفیت‌ها می توانند با آموزش و فرهنگ سازی در کشور مورد توجه جدی قرار گیرد.

واژگان کلیدی: پدر، پدری، تربیت دینی فرزندان، نقش تربیتی پدری، رابطه فرزند والد.

1.دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی گرایش جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دانشگاه فردوسی مشهد Email: massoudi@stu.um.ac.ir

2.استاد گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد (نویسنده مسئول) Email: mmkhorasani@um.ac.ir

3.دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد Email: noghani@um.ac.ir تاریخ دریافت: ۶/۶/۱۳۹۲ تاریخ تأیید: ۱۵/۱۰/۱۳۹۳

تأثیر نقش پدری بر تربیت دینی فرزندان در بین خانواده‌های شهر مشهد صفحه 136

بیان مسئله

آموزه‌های مدرنیته، تغییر در وضعیت ایفای نقش اعضای خانواده را اجتناب‌ناپذیر ساخته، زنان، مردان و جامعه را برای تحولاتی اساسی در مسائل خانواده آماده کرد (رودگر، ۱۳۸۸، ص۳۹). والدین در هر جامعه‌ای مانند افراد دیگر جامعه، اولاً دارای سرمایه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هستند؛ ثانیاً، سرمایه‌های فرهنگی آنها بیشترین تأثیر را بر افکار و رفتارهای آنها ازجمله شیوه‌های فرزند پروری‌شان داشته و ثالثاً، فضاهای ارتباطی زندگی آنها را شکل داده و هدایت می‌کند. بنابراین، به نظر می‌رسد نقش فضاهای فرهنگی درون خانه‌ها که با سرمایه‌های فرهنگی آنان در ارتباط است، تأثیر بسیار مهمی بر چگونگی شکل شخصیت و فرهنگ فرزندانشان خواهد داشت. توجه به فرهنگ فضای ارتباط در درون خانواده‌ها از این نظر قابل تعمق و اهمیت است که فرزندان، آینده‌سازان جامعه، در چنین فضاهایی رشد کرده و تا حدود زیادی محصول چگونگی فرهنگ آن خواهند بود. البته، منابع آموزشی و فرهنگی دیگر مانند نهاد آموزش ‌و پرورش، رسانه‌ها و شبکه دوستان در شکل‌گیری شخصیت و فرهنگ فرزندان مؤثر هستند؛ ولی پژوهش‌های متعددی بر این باورند که والدین تأثیر بسیار زیادی بر فرزندان خود دارند (منادی، ۱۳۸۶، ص۲۹). این تأثیر اگرچه جنبه‌های چندی را شامل می‌شود، ولی تربیت و شیوه‌های فرزند پروری نیز به‌نوبه خود اهمیت قابل‌توجهی دارد.

نگرش والدین درباره فرزند پروری بر اساس تجربه فردی و خانوادگی، سبک شخصیتی، ویژگی‌های فردی کودک، بافت اجتماعی و زمینه فرهنگی خانواده می باشد. از سوی دیگر ارزش‌ها، نظام باورها و اهداف اجتماعی‌سازی والدین از سوی بافت اجتماعی و فرهنگی متفاوت تحت تأثیر قرار می‌گیرد که این امر منجر به بروز رفتارها و سبک‌ها و شیوه‌های رفتاری متفاوت در فرزند پروری و والدگری افراد می‌شود[Mhmd۳] (پاکدامن و خانجانی، ۱۳۹۰، ص۸۱-۱۰۲). تغییرات سریع در زندگی اجتماعی و خانوادگی اگرچه در دهه‌های اخیر رشد یافته است، اما مفروضات بنیادینی در رابطه با مردانگی۱ و وابستگی‌های مرتبط با معانی و اهمیت پدری در زندگی مردان ایجاد نموده است (گرسن۲ ، ۲۰۰۹ م، ص۷۳۵-۷۵۳). بسیاری از پژوهش‌ها در باره پدری در چارچوب تئوری هویت۳ شکل‌گرفته است و بر برجستگی، خاص‌گرایی و اهمیت هویت پدر در زندگی مردان، به‌ویژه در مواقعی که با درگیری پدران با فرزندانشان مرتبط است، پرداخته‌اند (دگارمو و همکاران، ۲۰۱۰ م، ص۱۸۱-۲۰۲). تأکید بیشتر پدری بر هویت مردان در درگیری بیشتر آنها در وظایف مراقبتی فیزیکی و روانی والدین است (نیکلسن و همکاران، ۲۰۰۸ م، ص۳۹-۶۱).

1.masculinity

2.Gerson, K

3.identity theory