137
تأثیر نقش پدری بر تربیت دینی فرزندان در بین خانواده‌های شهر مشهد

ناپایداری پیوند اعضای خانواده نسبت به هم در جامعه امروز سبب شده است که نسبت زندگی فرزندان با مادران به تنهایی و یا پدران به تنهایی افزایش یابد[Mhmd۴](هوگان و گولدشیدر۱ ، ۲۰۰۱ م، ص۱۷۳-۱۹۱). به‌عبارت‌دیگر جامعه جهانی به‌سوی افزایش خانواده‌های تک پدر (فوت همسر، طلاق) می‌رود و به علت اهمیت رابطه بین پدر و فرزند، لزوم شناخت علمی و کاربردی این ارتباط موردتوجه بسیاری از اندیشمندان اجتماعی و روان‌شناسی شده است. پدر در خانواده‌هایی که پیوندهای پدری و فرزندی سست شده است از نقش تربیتی کم‌رنگ‌تری نیز برخوردار‌شده است. اگرچه با حضور کم‌تر پدر در این نوع خانواده‌ها تأکید بر وجود پدر بیشتر از تأکید بر تربیت و شیوه تربیتی وی است. ارتباط هرچه بیشتر پدر و فرزند سبب می‌گردد، کودک مهارت‌های زندگی را بهتر فراگرفته و از سوی دیگر در آینده با مشکلات کمتری روبرو شده و با محیط اجتماعی خودسازگار و درنهایت از سلامت جسمی و روانی بیشتر برخوردار گردد (استکی‌آزاد و همکاران، ۱۳۹۰، ص۱-۱۵).

از آنجا که دین‌داری در خانواده‌ها نقش بسزایی در تربیت فرزندان دارد و با افزایش سطح دین‌داری والدین، کودکان در فضای سالم‌تری رشد یافته و نوجوانانی بهنجار خواهند بود (وثوقی و دائمی، ۱۳۸۴، ص۱۷۴)، مسئله این پژوهش نیز از محور نقش پدران مطرح می‌شود؛ بدین معنا ‌که پدران به‌عنوان مدیران خانواده به چه صورت می‌توانند بر تربیت دینی فرزندان مؤثر باشند و چه ابعادی از نقش‌های آنها می‌تواند تأثیر بیشتری بر تربیت دینی فرزندان داشته باشد. اصولاً ارتباط بین نقش پدری و سایر موضوعات خانواده همچون تربیت دینی فرزندان کمتر در پژوهش‌ها به چشم می‌خورد، تنها در پژوهش‌هایی که رابطه دین‌داری خانواده و سلامت روان کودکان و نوجوان مطرح است به‌صورت ضمنی به نقش پدر اشاره‌شده (قدرتی و خرمایی، ۱۳۸۹، ص۱۱۸) و ازآنجاکه امروزه به یک مسئله جدی تبدیل‌شده است، این پژوهش نیز به دنبال بررسی ابعاد این مسئله است.

بنابراین، مسئله اصلی پژوهش توجه ضعیف به نقش پدری در خانواده درزمینه تربیت فرزندان با رویکرد دینی است و هدف اصلی این پژوهش نیز بررسی تأثیر نقش‌های مرسوم پدری در رابطه با بعد دینی فرزندان است. در این رابطه نیز ابتدا محققین انواع نقش‌های پدری را با توجه به مبانی موجود استخراج و سپس تأکیدی نیز بر نقش دینی پدری خواهند داشت. آنگاه با توجه به روش موجود به بررسی رابطه و میزان تأثیر نقش‌های پدری بر تربیت دینی پدری خواهد پرداخت؛ بنابراین سؤال اصلی در این پژوهش این است که نقش پدری چه میزان بر تربیت دینی در قبال فرزندان خواهد داشت؟

1.Hogan & Goldscheider


تأثیر نقش پدری بر تربیت دینی فرزندان در بین خانواده‌های شهر مشهد
136

بیان مسئله

آموزه‌های مدرنیته، تغییر در وضعیت ایفای نقش اعضای خانواده را اجتناب‌ناپذیر ساخته، زنان، مردان و جامعه را برای تحولاتی اساسی در مسائل خانواده آماده کرد (رودگر، ۱۳۸۸، ص۳۹). والدین در هر جامعه‌ای مانند افراد دیگر جامعه، اولاً دارای سرمایه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هستند؛ ثانیاً، سرمایه‌های فرهنگی آنها بیشترین تأثیر را بر افکار و رفتارهای آنها ازجمله شیوه‌های فرزند پروری‌شان داشته و ثالثاً، فضاهای ارتباطی زندگی آنها را شکل داده و هدایت می‌کند. بنابراین، به نظر می‌رسد نقش فضاهای فرهنگی درون خانه‌ها که با سرمایه‌های فرهنگی آنان در ارتباط است، تأثیر بسیار مهمی بر چگونگی شکل شخصیت و فرهنگ فرزندانشان خواهد داشت. توجه به فرهنگ فضای ارتباط در درون خانواده‌ها از این نظر قابل تعمق و اهمیت است که فرزندان، آینده‌سازان جامعه، در چنین فضاهایی رشد کرده و تا حدود زیادی محصول چگونگی فرهنگ آن خواهند بود. البته، منابع آموزشی و فرهنگی دیگر مانند نهاد آموزش ‌و پرورش، رسانه‌ها و شبکه دوستان در شکل‌گیری شخصیت و فرهنگ فرزندان مؤثر هستند؛ ولی پژوهش‌های متعددی بر این باورند که والدین تأثیر بسیار زیادی بر فرزندان خود دارند (منادی، ۱۳۸۶، ص۲۹). این تأثیر اگرچه جنبه‌های چندی را شامل می‌شود، ولی تربیت و شیوه‌های فرزند پروری نیز به‌نوبه خود اهمیت قابل‌توجهی دارد.

نگرش والدین درباره فرزند پروری بر اساس تجربه فردی و خانوادگی، سبک شخصیتی، ویژگی‌های فردی کودک، بافت اجتماعی و زمینه فرهنگی خانواده می باشد. از سوی دیگر ارزش‌ها، نظام باورها و اهداف اجتماعی‌سازی والدین از سوی بافت اجتماعی و فرهنگی متفاوت تحت تأثیر قرار می‌گیرد که این امر منجر به بروز رفتارها و سبک‌ها و شیوه‌های رفتاری متفاوت در فرزند پروری و والدگری افراد می‌شود[Mhmd۳] (پاکدامن و خانجانی، ۱۳۹۰، ص۸۱-۱۰۲). تغییرات سریع در زندگی اجتماعی و خانوادگی اگرچه در دهه‌های اخیر رشد یافته است، اما مفروضات بنیادینی در رابطه با مردانگی۱ و وابستگی‌های مرتبط با معانی و اهمیت پدری در زندگی مردان ایجاد نموده است (گرسن۲ ، ۲۰۰۹ م، ص۷۳۵-۷۵۳). بسیاری از پژوهش‌ها در باره پدری در چارچوب تئوری هویت۳ شکل‌گرفته است و بر برجستگی، خاص‌گرایی و اهمیت هویت پدر در زندگی مردان، به‌ویژه در مواقعی که با درگیری پدران با فرزندانشان مرتبط است، پرداخته‌اند (دگارمو و همکاران، ۲۰۱۰ م، ص۱۸۱-۲۰۲). تأکید بیشتر پدری بر هویت مردان در درگیری بیشتر آنها در وظایف مراقبتی فیزیکی و روانی والدین است (نیکلسن و همکاران، ۲۰۰۸ م، ص۳۹-۶۱).

1.masculinity

2.Gerson, K

3.identity theory

  • نام منبع :
    تأثیر نقش پدری بر تربیت دینی فرزندان در بین خانواده‌های شهر مشهد
    موضوع :
    علوم تربيتي
    شماره :
    20
تعداد بازدید : 1349
صفحه از 155
پرینت  ارسال به